Yüksekte Çalışma İzni Nasıl Alınır? 2026 Rehberi

Şantiyede iş kazalarının önemli bir kısmı yüksekten düşme kaynaklıdır. Sosyal Güvenlik Kurumu istatistiklerine göre inşaat sektöründeki ölümcül kazaların lider nedeni budur. Bu nedenle 1,8 metre ve üzeri her çalışmada yüksekte çalışma izni (work at height permit) zorunlu kabul edilir. Bu rehberde iznin yasal dayanağını, gerekli belgeleri ve adım adım onay sürecini ele alıyoruz.

Yüksekte Çalışma Nedir?

Yüksekte çalışma; seviye farkı bulunan, düşme riski içeren her türlü çalışma olarak tanımlanır. Mevzuata göre 1,8 metre üzeri pratik eşik olarak benimsense de risk değerlendirmesi sonucunda daha düşük yükseklikler de "yüksekte çalışma" kapsamına alınabilir (örneğin bir merdiven üzerinde sivri uçlu objelerle çalışma).

Yasal Dayanak

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — işverenin risk değerlendirmesi yükümlülüğü
• Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (05.10.2013) — yüksekte çalışmada alınacak önlemler
• Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik — KKD seçimi ve kullanımı
• TS EN 363 — düşüşü durdurma sistemleri standardı

İzin Öncesi Hazırlık

1. Risk Değerlendirmesi (JSA)

Her yüksekte çalışma için ayrı bir Job Safety Analysis hazırlanmalıdır. JSA'da iş adımları, her adımın taşıdığı riskler ve alınacak önlemler somut biçimde listelenir.

2. Çalışan Yetkinliği

Yüksekte çalışacak personelin aşağıdaki belgelerinin geçerli olduğu doğrulanmalıdır:

• Yüksekte çalışma eğitim sertifikası (MEB onaylı, genelde 2 yıl geçerli)
• Sağlık raporu — yükseklik ve psikolojik uygunluk maddeleri içermeli
• Temel İSG eğitim belgesi

3. Ekipman Kontrolü

Aşağıdaki KKD'lerin son kullanma tarihleri, periyodik muayene kayıtları ve fiziksel durumları çalışma öncesi gözden geçirilmelidir:

• Paraşüt tipi emniyet kemeri (full body harness, TS EN 361)
• Şok emicili lanyard (TS EN 355) — düşüş esnasında darbeyi 6 kN altına indirir
• Çift kancalı (Y) bağlantı — sürekli bağlı kalmayı sağlar
• Bağlantı noktası (anchor point) — minimum 22 kN kopma yüküne dayanıklı olmalı
• Baret (çenelik bağlı, TS EN 397)

İzin Süreci — Adım Adım

Adım 1: Form Doldurma

İzin formu; çalışma yeri, başlangıç/bitiş saatleri, çalışacak personel listesi, kullanılacak ekipman, alınacak önlemler ve risk değerlendirmesi referansı alanlarını içermelidir. Şantiyede tek tip form kullanmak (dijital ya da kağıt) kayıt kaybını önler.

Adım 2: Saha Doğrulaması

İzin başvurusu yapan ekip lideri/usta, talep edilen önlemlerin saha gerçeği ile uyumlu olduğunu görsel olarak doğrular. Çatı kenar koruması var mı? Düşüş bariyeri kuruldu mu? Bağlantı noktaları işaretli mi?

Adım 3: İSG Onayı

İş Sağlığı ve Güvenliği uzmanı formu inceler. Onay öncesi:

• Personel sertifikalarının geçerlilik kontrolü
• Ekipman muayene tarihlerinin teyidi
• Hava koşulları kontrolü (rüzgar > 50 km/sa, yağış, buz vb. → ret)
• Aşağıdaki bölgenin işaretlenip işaretlenmediği

Adım 4: İzin Süresi

Yüksekte çalışma izinleri genellikle vardiya bazında verilir (örneğin 08:00–17:00). Vardiya bittiğinde izin otomatik düşer; bir sonraki gün için yenilenmesi gerekir. Mevzuat uzatmaları toplamda 30 günle sınırlandırılmıştır — proje uzunsa süre yeniden başvuru ile yenilenir.

Adım 5: Çalışma Bitiminde Kapanış

İş tamamlandığında form üzerinde "kapatıldı" işaretlenmeli; çalışma sırasında yaşanan yakın kazalar (ramak kala) mutlaka kayıt altına alınmalıdır.

En Sık Yapılan Hatalar

1. Bağlantı noktası seçimi. Korkuluk borusu çoğunlukla 22 kN'a dayanıklı değildir — yapısal çelik tercih edilmelidir.
2. Lanyard boyu. 2 metreden uzun lanyard düşüş mesafesini artırır; çalışma yüksekliği düşükse alt zemine çarpma riski oluşur.
3. Bireysel düşüş durdurma + serbest düşüş eşiği. Toplam düşüş mesafesi (FFD) hesaplanmadan güvenlik sağlanmaz.
4. İzin "sürekli" tutma. Bir günlük iznin tüm hafta için geçerli sayılması yaygın bir hatadır; mevzuat vardiya bazlı yenileme bekler.

Yüksekte çalışma izninin amacı yalnızca bir kağıt parçası üretmek değil; tüm tarafları aynı bilgi düzeyine getirmektir. Form ne kadar açık ve takip edilebilirse, kaza ihtimali o kadar düşer.

Dijital İzin Yönetimi

BaretApp ile yüksekte çalışma izinlerini mobil uygulamadan başlatabilir, İSG uzmanı saha doğrulamasını tamamladığında tek tıkla onaylayabilir, kapatıldığında ise tüm kayıtlar denetim için arşivlenir. Personel sertifika geçerlilikleri otomatik kontrol edilir; süresi dolmuş çalışan izne dahil edilemez.