JSA (İş Güvenliği Analizi) Nedir, Nasıl Hazırlanır?

Job Safety Analysis (JSA), bir işin yapılış sırasındaki her bir adımın olası tehlikelerini ve alınacak önlemleri önceden listeleme yöntemidir. Risk değerlendirmesinden farklı olarak JSA belirli bir iş aktivitesine odaklanır — örneğin "vinçle yük kaldırma" veya "kapalı tank içinde temizlik".

JSA Neden Kritiktir?

JSA tek başına bir form değil; sahaya inmeden önce işi kafada baştan sona oynamayı zorunlu kılan bir disipline yöntemidir. Hangi noktada hangi tehlike çıkacağını yazıya dökmek, çalışanın o anla karşılaştığında refleksini hızlandırır.

JSA Üç Sütun Mantığı

Klasik JSA formatı üç sütun üzerine kuruludur:

1. İş Adımı — fiili eylem, fiil ile başlamalı (örn. "Vinç bumunu kaldır")
2. Potansiyel Tehlikeler — bu adımın taşıdığı tüm fiziksel/kimyasal/ergonomik riskler
3. Kontrol Önlemleri — mühendislik kontrolü → idari kontrol → KKD sıralaması

Adım Adım JSA Hazırlama

1. İşi Seç ve Sınırla

JSA tüm günü değil tek bir spesifik aktiviteyi kapsamalıdır. Genel "inşaat çalışması" JSA'sı işe yaramaz; "X kotunda kalıp sökümü" yazılmalı.

2. İşi Adımlara Böl

Her adım 5-10 saniyelik gözlemlenebilir bir hareket olmalı. Çok kısa adımlar (her tutuş) gereksiz detaydır; çok uzun adımlar (tüm söküm) önemli tehlikeleri saklar. Pratik kural: JSA başına 6–15 adım.

3. Her Adım İçin Tehlike Tarama

Aşağıdaki kategorilerden geçerek soru sorun:

• Mekanik (sıkışma, kesilme, ezilme)
• Düşme (yüksekten / aynı seviyede)
• Elektrik (gerilim, statik, atlama)
• Termal (sıcak yüzey, alev)
• Kimyasal (buhar, asit, toz)
• Ergonomik (tekrarlayan hareket, kötü duruş)
• Çevresel (gürültü, titreşim, sıcak/soğuk stresi)
• Biyolojik (mikroorganizma, hayvan teması)

4. Kontrol Hiyerarşisi

Önlem önerirken kontrol hiyerarşisine sadık kalın — KKD en son çare:

1. Ortadan kaldırma (tehlikeyi yok etmek)
2. İkame (daha az tehlikeli alternatif)
3. Mühendislik kontrolü (bariyer, kilit sistemi)
4. İdari kontrol (prosedür, uyarı, eğitim)
5. KKD (kişisel koruyucu donanım)

Risk Skorlama: 5x5 Matrisi

Tehlikelerin önem sırasına konulması için Şiddet × Olasılık matrisi yaygındır:

Skor	Aralık	Aksiyon
1–4	Düşük	İzleme yeterli
5–9	Orta	Plan dahilinde önlem
10–16	Yüksek	İşten önce önlem zorunlu
17–25	Kritik	İş durdurulur, yeniden değerlendirilir

Önlemler uygulandıktan sonra rezidüel risk tekrar skorlanır. İdeal hedef: tüm rezidüel riskler orta veya düşük bantta olmalı.

JSA Örneği — Vinçle Yük Kaldırma

İş Adımı	Tehlike	Önlem
Sapan kontrolü	Kopma, ezilme	Görsel muayene; CE damgası; bükülmüş sapan ret
Yükü bağlama	Düşürme, el sıkışma	Ağırlık merkezi kontrolü; eldiven; ekip iletişimi
Kaldırma	Çarpma, devrilme	Çevre boşaltma; kılavuz halat; vinç kapasite çek listesi
Hareket	Sallanma, takılma	Yavaş ilerleme; kılavuz; etkiyebilecek yapılar uzaklaştırma
İndirme	Ezilme, denge kaybı	İniş alanı temizliği; alt çapraz kalas; ekip uzaklığı

En Sık Yapılan JSA Hataları

• "Dikkatli ol" tarzı önlemler — ölçülemez, eyleme dökülemez. Önlem somut olmalı.
• Sahanın değiştiği unutuluyor — JSA yapıldığı koşulları yansıtır; hava/ekip/ekipman değişirse yeniden incelenmeli.
• Çalışan dahil edilmiyor — JSA'yı tek başına İSG uzmanı doldurmaz; işi yapacak ekipten en az 1 kişi katılmalı.
• Form arşivlenmiyor — denetimde JSA olmazsa idari para cezası riski oluşur.

İyi bir JSA, okunmadan da uygulanabilir kadar basit yazılır. Eğer formu anlamak için ek açıklama gerekiyorsa, form yetersizdir.

JSA'yı Dijitalleştirmek

Kağıt JSA'lar şantiyede kaybolur, ıslanır, fotokopiyle çoğalır. BaretApp ile JSA şablonları bir kez hazırlanır, izin başvurusuyla birlikte mobil olarak doldurulur ve çalışan dijital onayı ile kaydedilir. Denetim anında tüm JSA'lar tarihe göre sıralı şekilde sunulabilir.